Στα βήματα της ιστορίας – η βλάχικη Γραμπόβα

Όταν κατεβαίνεις από την Νεμέρτσικα για το Κεφαλόβρυσο (Μιτζιντέ-Ιωάννινα) στο αριστερό χέρι, στον τόπο που ονομάζεται Παλιοχώρι, (Παγιουχώρα όπως το αποκαλούν οι Βλάχοι), κάποτε ήταν ένα μεγάλο χωριό με τη μορφή μιας πόλης,  πλήρως κατοικημένη με Βλάχους Ριμενοι. Σήμερα υπάρχουν μόνο μερικά ερείπια που έχουν απομείνει, όπου διακρίνονται τα περιγράμματα ενός μεγάλου παλατιού.  Αυτό είναι ο νοτιότερος οικισμός των Βλάχων Φρασαριώτον. Εγκαταλείφθηκε γύρω στο 1822-30, αλλά σύμφωνα με ορισμένα στοιχεία, την εκκένωση τελικά έγινε το 1860. Το βορειότερο άκρο των βλαχοστικών Φρασαριώτον οικισμών είναι η διάσημη Γραμπόβα με τις ιστορίες και τα κατορθώματά της, ξαπλωμένη στους πρόποδες του Βάλα Μάρε (Vala Mare) και κοντά στο βουνό Lenies. Έτσι έχουμε δύο άκρες. Ο ένας νότος που μετατράπηκε σε ερείπια, και ο άλλος βόρειος, ακόμα ζωντανός για να μας πει την αληθινή ιστορία αυτού του αρχαίου λαού. Αυτή είναι η πατρίδα των βλάχων Φρασαριώτον, οι οποίοι για το 2000 χρόνια σε αυτούς τους δρόμους, σε αυτές τις πεδιάδες, έχουν περάσει κοπάδια από πρόβατα, εμπόροι, τεχνίτες, μαστόροι ταλαντούχοι, που έδωσα ζωή σε αυτό τον τόπο για ολόκληρους αιώνες .

Example

Βρίσκεται σε ύψος 1250μ πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Χωρίζεται σε δυο κομμάτια, η άνω Γραμπόβα και κατώ Γραμπόβα. Ένας πρώιμος οικισμός που περιστρέφεται γύρω από τις δύο αυτοκρατορίες, τη Ρωμαϊκή και Βυζαντινή, αλλά είναι γνωστή για την μεγάλη ανάπτυξή του τον 14ο και 17ο αιώνα. Αναφέρεται για τις φυσικές ομορφιές, τις εκκλησίες, τις γέφυρες, τα λιθόστρωτα και τις παλιές βρύσες για τις πηγές κρύου νερού μέχρι άγρια λιβάδια κάθε είδους. Η Γραμπόβα, στο μεσαιωνα ήταν η πρωτεύουσα τον γύρο περιοχών, των Βέρτσες, Σουλόβ και Λενίες του Γκράμςι, δίπλα στη Μοσχόπολη, τη Σίπσκα, τη Νίτσα, τη Βιθκούκι, την Λενγκά, και την Νικολίτσα κ.λπ. Από το 1431 οι Βλάχοι Γραμποβάροι που αρνούνταν να αλλάξουν τη θρησκεία, ωθούνταν μέχρι εδώ με δική τους ταυτότητα, με ιδιαίτερα έθνο-πολιτιστικά χαρακτηριστικά η οποία διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο ως το δεύτερο κέντρο μετά την Μοσχόπολη με ειδικό καθεστώς με άμεση εξάρτηση από τον Βαλιντ Σουλταν.

Example

Η Γραμπόβα τον 17ο αιώνα έφτασε στα πλήρη στάδια μιας πόλης. Με την ανάπτυξη των εμπορικών σχέσεων και της χειροτεχνίας, ξεπέρασε τα συνορά της, επεκτείνοντας σε τέσσερις διαδρομές εξόδου προς την κεντρική Αλβανία στα νοτιοανατολικά, στη συνέχεια προς την ΠΓΔΜ και την Ελλάδα. Σε αυτή τη διαδικασία ανάπτυξης, ο πολιτισμός και η εκπαίδευση έκανε σημαντικά βήματα. Παίρνοντας από το παράδειγμα της Ακαδημίας της Μοσχόπολης, δημιουργήθηκε μια σχολή για την εκπαίδευση τον παιδιών.  Από εκεί βγήκαν κύριος μαστοροι αρχιτεκτονικής κατασκευής και εικονογραφικού εμπλουτισμού αντικειμένων λατρείας. Η παράδοση στον τομέα της κατασκευής θα είναι μία από την υπερηφάνεια τους, αναφέροντας την εκκλησία του Αγίου Νικολάου με τοιχογραφίες και τέμπλο ξυλόγλυπτου ξύλου, συνεχίζοντας με τον καμπαναριό που καταλαμβάνει ένα μεγάλο μέρος της εκκλησίας. Αλλά ακόμα και η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής αντιπροσωπεύει και πάλι τον μεγάλο αριθμό πρώην κατοίκων. Οι ζωγράφοι της οικογένειας Τσετίρι, Νικολά, Ιωχάνι, αποκαλούνται πρόγονοι της οικογένειας ζωγράφων που έχουν σκαλίσει και ζωγραφίσει σε πολλές εκκλησίες της Μεσαίας και Νότιας Αλβανίας.

Example Example Example

Αυτό που πρέπει να σημειωθεί και παραμένει άυλα, είναι ο πληθυσμός αυτής της περιοχής με την αυθεντική του γλώσσα, με τις χαρακτηριστικές παραδόσεις και τα έθιμά του διατηρημένα τόσο όμορφα που πολλοί θα ζήλευαν. Η Γραμπόβα έχει μια συναρπαστική ιστορία, με πανέμορφη παρθένο φύση λόγω του δρόμου που δεν έχει αποκατασταθεί ποτέ από τον Μεσαίωνα ένα από τα προεκτάσεις της Εγνατίας που την συνδέει με την Μοσχόπολη και τις γύρω περιοχές.

Example

Σύμφωνα με ιστορικά δεδομένα αλλά και ιστορίες ηλικιωμένων σε διαφορετικές εποχές, κατά την εποχή της ανθοφορίας η Γραμπόβα είχε περίπου 2000 οικογένειες  και το ένα τέταρτο εγκατέλειψε την περιοχή μέσα σε μια ημέρα τον 17ο-18ο αιώνα. Η εγκατάλειψη της Γραμπόβα κατά τη διάρκεια των αιώνων θα ήταν χειρότερη στα χρόνια τις δικτατορίας, όταν με τη δημιουργία γεωργικών συνεταιρισμών οι αξίες αλοιώθηκαν και οι Γραμποβάροι δεν μπορούσαν να ξεδιπλώσουν τα αρχαία έθιμα και τις παραδόσεις τους όπως ήθελαν. Παρ’όλα αυτά δεν σταματήσαν να τηρήσουν τα έθιμα τούς όπως θρησκευτικές τελετές, τα ορθόδοξα ονόματα σύμφωνα με τους αγίους, και πολλά άλλα. Χαρακτηριστικό είναι οι γάμοι που γίνονται μόνο με βλάχους τον γύρω χωριών. Ενα ψηλό βουνό (Λενιά το ονομαζουν) χωρισμένο σε δύο κομμάτια δημιουργεί μια γιγαντιαία φυσική πύλη πάνω από 500 μέτρα ύψος και περίπου 100 μέτρα πλάτος. Λένε ότι η «πύλη» ανάμεσα στο βουνό έχει δημιουργηθεί από το νερό εδώ και χιλιάδες χρόνια.  Τα σπίτια είναι χτισμένα σχεδόν όλα στους πρόποδες των βράχων, έτσι ώστε να μην καταλαμβάνουν τη γη.

Example

Από αυτή την κορυφή, φαίνεται η Κορυτσά και στη συνέχεια η λίμνη της Οχρίδας. Μια σπάνια ομορφιά. Κάτω από την Βάλα Μάρε, υπάρχουν έξι υπέροχες λίμνες. Παντού τα ίχνη μιας αρχαίας πόλης. Παλιά πλακόστρωτα δρομάκια, γέφυρες ακρωτηρίων, εκκλησίες, παλιομοδίτικες βρύσες (φουντένα, όπως αποκαλούν οι γραμποβάροι στα βλάχικα τους), το αρχαίο χωριό. Το ιστορικότερο έχει 3 περίγραμμα. Το πρώτο του ετούς 922, το δεύτερο του 1412 και το τρίτο του 1751 όπου τα δύο πρώτα στα Λατινικά και η τελευταία στην ελληνική γλώσσα. Κάτω από ένα ακρωτήριο που διασχίζει τον ποταμό Valamare κρέμεται μια αλυσίδα. Σε αυτή την αλυσίδα μας λένε οι κάτοικοι κρεμόταν ένα κουδούνι. Όταν ο άνεμος φυσούσε πολύ, χτυπούσε το κουδούνι και αυτό ήταν μια προειδοποίηση να μην διασχίζουν τη γέφυρα. Σε αυτή τη γέφυρα περνάει επίσης η διακλάδωση της οδού Εγνατίας. Αν και φυλαγμένα για περισσότερο από χίλια χρόνια, τρεις από τις επτά χαρακτηριστικές γέφυρες της Γραμπόβας κινδυνεύουν να σπάσουν.

Example

Το χωριό είχε 12 συνοικίες και κάθε γειτονιά είχε τις δικές του θρησκευτικές αργίες. Η παράδοση ήταν να πήγαιναν ο ένας στον άλλον για την γιορτή. Στο τέλος του χωριού υπάρχει η εκκλησία του Αγίου Νικολάου, χτισμένη γύρω στα 1400. Υπάρχουν γύρω από αυτό παλιούς τάφους, που χρονολογούνται από το 1425. Εδώ κάθε Τετάρτη, λέει ο Θανάς Θάνο, κάτοικος χωριού, γινόταν ένα μεγάλο πανηγύρι όπου ερχόταν κόσμο από το Δυρράχιο, την Καβάια, το Ελμπασάν, την Κορυτσά. Το χωριό δείχνει αυτός, στην καλύτερη στιγμή του είχε 12.000 κάτοικους. Οι στέγες των σπιτιών ήταν τόσο κοντά η μια στην άλλη ώστε ο αιγών περπάταγε πάνω στης σκεπές από την βυθό του χωριού και ερχόταν μπροστά. Πολλές οικογένειες έχουν μεταναστεύσει από αυτό το χωριό στο παρελθόν. Οι περισσότεροι στη Ρουμανία, στη ΠΓΔΜ και την Αλεξάνδρεια. Πάνω από 300 οικογένειες έχουν μεταναστεύσει στο παρελθόν στην Αλεξάνδρεια, εξηγεί ο Τόντις, προσθέτοντας ότι όταν ρωτήσαμε τους γονείς και τους παππούδες μας για αυτή τη μετανάστευση, απαντήσω μας: «Πήγαν στην Αλεξάνδρεια στο μεγάλο όνομα που κρατά αυτήν η πόλη (το όνομά του από τον Μέγα Αλεξάνδρου της Μακεδονίας ) και στις συνδέσεις των Βλάχων με την αρχαία Μακεδονία.

Example

Στην γιορτή της Άγιας Παρασκευής  στους δρόμους του χωριού συναντάς μικρά κορίτσια με λουλούδια στα χέρια τους. Τις ρωτάμε  στα βλάχικα «Γιου νιτζέτς» (που πάτε;) και ανταποκρίνονται στα Βλάχικα. Πρόκειται για ένα αρχαίο έθιμο, ότι οι γειτονιές που γιορτάζουν την Ημέρα της Αγίας Παρασκευής, μια ημέρα πριν να μοιράζουν στους συγγενείς γλυκίσματα. Έτσι η γλώσσα μεταδίδεται στη νεότερη γενιά. Περπατώντας στους δρόμους του χωριού, σε συναντήσεις με τον υπέροχο λαό του, ακούμε πολλά παραμύθια και μύθους για τους κατοίκους του χωριού του. Σήμερα το χωριό έχει 50 σπίτια και ασχολείται κυρίως με ξύλο και ξυλογλυπτική. Από τότε που ήμουν 12 ετόν έμαθα ξυλουργική και συνεχίζω να την ασκώ σήμερα, λέει ο Αρχιλέα Πάτσο. Το ξύλο είναι σαν ένας άνθρωπος, λέει θα πρέπει να το αγαπάς, να το σέβεσε. Αυτός και ολόκληρο το χωριό έχουν μια ανησυχία. Πότε θα κατασκευαστεί ο δρόμος; Το χωριό για τις ομορφιές του και την ιστορία του επισκέπτονται και ξένοι τουρίστες, αλλά δυστυχώς δεν υπάρχει δρόμος. Η Γραμπόβα ενδεχομένως βιώνει τα τελευταία της χρόνια του πληθυσμού της, αυτού του αρχαίου χωριού που παραμένει ακόμα και σήμερα ένας ζωντανό μύθος.

Example

Δείτε Επίσης

Κοινοποιηση

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *